AI zit inmiddels in meer dan 60% van de enterprise-SaaS-pakketten, en 88% van organisaties gebruikt AI in enige vorm binnen hun bedrijfsprocessen. In het Nederlandse MKB gebruikt 29,8% van de bedrijven al AI, maar slechts 22% heeft daadwerkelijk AI-governance geregeld: heldere afspraken over welke data wel en niet aan AI-functies mag worden blootgesteld. Dat gat tussen adoptie en beheersing is precies waar de meeste MKB-bedrijven risico lopen.
Bij een softwareselectietraject verschuift AI de klassieke selectiecriteria: naast functionele fit en prijs komt er een derde as bij, namelijk hoe transparant en beheersbaar de AI-functionaliteit van een pakket is. Deze pagina behandelt de concrete vragen die je hierover in je RFP moet opnemen. Zie ook onze begripsuitleg van AI in bedrijfssoftware.
Copilot-functies beoordelen: verder kijken dan de demo
Vrijwel elke moderne leverancier demonstreert inmiddels een "copilot"-achtige AI-assistent: automatische boekingsvoorstellen, tekstgeneratie voor e-mails, of voorspellende leadscoring. Deze demo's zijn vaak indrukwekkend, maar zeggen weinig over hoe de functie presteert op jouw eigen, minder schone data.
Test copilot-functies daarom altijd met een eigen, realistisch scenario, net zoals bij een reguliere demo: laat het systeem bijvoorbeeld een boekingsvoorstel doen op basis van een factuur uit jouw eigen administratie, in plaats van de vooraf voorbereide demodata van de leverancier.
Datagovernance: waar gaat je data naartoe
De belangrijkste vraag bij elke AI-functie is: welke data wordt gebruikt om het model te trainen of te laten werken, en waar gebeurt die verwerking? Sommige leveranciers gebruiken klantdata (soms geanonimiseerd, soms niet) om hun AI-modellen te verbeteren, wat gevolgen kan hebben voor vertrouwelijkheid en AVG-compliance.
Vraag expliciet: blijft de AI-verwerking binnen de EU, wordt mijn data gebruikt om modellen te trainen die ook voor andere klanten worden ingezet, en kan ik dit uitzetten (opt-out) zonder de rest van het pakket te verliezen? Zie ook onze begripsuitleg van AVG-compliance bij software.
Prijsmodellen van AI-addons
| Prijsmodel | Hoe het werkt | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Los AI-addon per gebruiker | Vast maandbedrag per gebruiker bovenop de reguliere licentie | Kan bij grote teams snel oplopen; reken dit mee in je TCO |
| Verbruiksafhankelijk (credits/tokens) | Betalen per hoeveelheid AI-gebruik (bijvoorbeeld aantal gegenereerde teksten) | Moeilijk vooraf te begroten; vraag naar praktijkvoorbeelden van gemiddeld verbruik |
| Inbegrepen in hogere licentietier | AI-functies alleen beschikbaar in een duurdere pakketvariant | Vergelijk of de meerprijs van de hogere tier alleen door AI wordt gerechtvaardigd, of dat er ook andere functies bijkomen |
| Gratis tijdens introductieperiode | Tijdelijk gratis om adoptie te stimuleren, later betaald | Vraag naar de prijs na de introductieperiode voordat je AI-afhankelijke workflows inricht |
Lock-in-risico van AI-functies
Bouw je bedrijfsprocessen sterk om een specifieke AI-functie heen (bijvoorbeeld een uitgebreide, getrainde chatbot met jouw eigen kennisbank), dan ontstaat een extra vorm van vendor lock-in: die getrainde functionaliteit is vaak niet overdraagbaar naar een ander systeem. Weeg dit risico bewust af tegen het gemak dat de functie oplevert.
AVG en de Europese AI-verordening (AI Act)
Naast de AVG geldt inmiddels de Europese AI-verordening (AI Act), die aanvullende eisen stelt aan bepaalde categorieën AI-toepassingen, met name "hoog risico"-toepassingen (zoals AI in HR-beslissingen over sollicitanten of medewerkers). Voor de meeste standaard AI-functies in bedrijfssoftware (tekstgeneratie, boekingsvoorstellen) is de impact beperkt, maar bij AI die daadwerkelijk beslissingen over mensen beïnvloedt (bijvoorbeeld automatische cv-screening) is extra zorgvuldigheid geboden.
Vraag bij twijfel of een specifieke AI-functie onder een hoog-risicocategorie van de AI Act valt, en welke transparantie- en documentatieverplichtingen daarbij horen. Dit is met name relevant bij HR-software met geautomatiseerde besluitvorming.
Veelgestelde vragen
Moet ik AI-functionaliteit altijd meewegen bij softwareselectie?+
Niet als losstaand doel, wel als onderdeel van je totale afweging. Beoordeel AI-functies zoals elke andere functie: lost het een concreet knelpunt op, en weegt de (vaak aparte) prijs op tegen de waarde? Zie ook onze uitleg van het <a href="/kennisbank/programma-van-eisen-software" class="text-blue-600 hover:text-blue-500">programma van eisen</a>.
Waarom heeft maar 22% van het Nederlandse MKB AI-governance geregeld terwijl 29,8% AI al gebruikt?+
AI-functies worden vaak automatisch aangezet bij een software-update, zonder dat een bedrijf er bewust voor kiest of nadenkt over de gevolgen voor databeveiliging. Governance (beleid over welke data wel en niet aan AI mag worden blootgesteld) wordt vaak pas achteraf, of helemaal niet, opgesteld.
Is een AI-functie die "gratis inbegrepen" is per definitie veilig?+
Nee. Gratis inbegrepen AI-functies kunnen alsnog data buiten de EU verwerken of gebruiken voor modeltraining. Vraag altijd naar de datagovernance, ongeacht of de functie los betaald wordt of standaard is inbegrepen.
Kan onafhankelijk advies helpen bij het beoordelen van AI-functies?+
Ja, met name omdat AI-claims in verkoopgesprekken vaak sterk worden aangedikt. Een adviseur zonder leveranciersbelang beoordeelt AI-functionaliteit op daadwerkelijke bruikbaarheid voor jouw proces. Bekijk onze <a href="/advies" class="text-blue-600 hover:text-blue-500">adviesdiensten</a> of vraag een gratis selectiescan aan.
Vraag een gratis, onafhankelijke selectiescan aan
In drie korte stappen naar een eerste advies. Betaald door jou als afnemer, nooit door een leverancier.
Start je selectiescan